Nằm ở ranh giới giữa Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế đèo Hải Vân luôn thu hút du khách bởi vẻ đẹp hùng vĩ, vô cùng tráng lệ. Nơi đây cũng là biểu tượng của thành phố du lịch Đà Nẵng. Đèo Hải Vân được gọi với rất nhiều cái tên khác nhau . Nào đèo Ải Vân bởi trên đỉnh đèo xưa kia có một cửa ải hay đèo Mây vì đỉnh đèo thường có mây che phủ. Nhưng cái tên Hải Vân có lẽ là cái tên được nhiều người biết đến nhất. Nơi đây là đèo cao nhất Việt Nam cao 500m so với mực nước biển, cũng là mạch cuối cùng của dãy Trường Sơn đâm lan ra biển. Đèo Hải Vân có chiều dài 20km , cắt ngang dãy núi Bạch Mã . trước năm Bính Ngọ (1306), vùng đất có đèo Hải Vân thuộc về hai châu Ô, Rí của vương quốc Chămpa . Sau khi được vua Chămpa là Chế Mân cắt làm sính lễ cầu hôn Công chúa Huyền Trân đời Trần vào năm 1306 thì ngọn đèo chính là ranh giới giữa Đại Việt và Chiêm Thành. Một thế kỉ sau dưới thời Nhà Hồ đèo Hải Vân trở thành ranh giới tự nhiên của hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam. Còn ngày nay đèo là ranh giới giữa Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế.Trên ngọnđèo Hải Vâncòn có dấu tích của tiền nhân để lại. Đó là một cửa ải. Cửa ải này gọi là Hải Vân Quan . Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ “Hải Vân Quan”, cửa trông xuống Quảng Nam đề “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”. Sở dĩ có cái tên “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” là bởi vào năm Canh Thìn 1470 vua Lê Thánh Tông một lần vi hành tới nơi đây, ngắm nhìn cảnh sắc hùng vĩ, quanh co, tráng lệ nên đã đăt tên này. Ngoài ra một bên góc bảng còn ghi thêm “Minh Mệnh thất niên cát nhật tao” với nghĩa là nơi đây được trùng tu vào thời Nguyễn( Minh Mạng thứ 7). Ngoài ra điểm đến hấp dẫn trong tour Đà Nẵng 4 ngày này trước đây còn rất ít người dám qua lại, bởi đường hiểm, thú dữ và kẻ cướp…Đây cũng là lí do mà văn hóa giữa hai miền Bắc-Nam ít được giao lưu. Về sau, người Pháp đã cho xây dựng tuyến đường sắt quanh co qua con đèo này khiến cho giao thông trở nên thuận tiện, thông thoáng hơn. Vào năm 2005, hầm đường bộ xuyên đèo Hải Vân đã được đưa vào sử dụng khiến cho việc đi lại giao thương ngày càng thuận tiện hơn. Tuy nhiên, nơi đây vẫn là một “hàng rào” ngăn cản một phần khí hậu giữa hai miền Nam Bắc. Cảnh đèo nơi đây chênh vênh , lung linh huyền ảo. Đường đèo quanh co men theo triền núi, như dải lụa uốn lượn vắt ngang giữa trời mây xanh ngắt. Dải lụa ấy ẩn hiện giữa cây rừng, đá núi trùng điệp làm say lòng du khách tới nơi đây. Ngoài ra từ trên đèo ta có thể nhìn thấy cung đường sắt Hải Vân uốn lượn theo triền núi. Cung đường sắt này nằm phía đông trục đường bộ (Quốc lộ 1), sát biển có độ dốc lớn, nhiều khúc quanh co với bán kính nhỏ nên khi qua đây, tàu đi với tốc độ rất chậm. Bởi cảnh đẹp hùng vĩ nên đèo Hải Vân cũng là nguồn cảm hứng dồi dào cho các thi nhân. Trong bài vịnh “Vãn quá Hải Vân quan” của nhà chí sĩ Trần Quý Cáp(1870-1908), tạm dịch ra Việt văn như sau: Hùng quan chất ngất đỉnh non xây, Bước đã quen nơi cúi ngửa này. Sầu ngập mắt trông ngàn dặm biển, Giận tung quyền phá bốn bề mây. Chiều quang mái trú đìu hiu bến, Mỏi đáp rừng chim lạnh lẽo cây. Bảy dặm quang co đèo vượt khói, Non Hành giai khí ngút trời bay.Hay nhà thơ Cao Bá Quát đã viết: Nhất bích ngưng vi giới Trùng Vân nhiễu tác thànhTức: Biếc một dải làm mốc Mây muôn trùng dựng thành.
